De haven van weleer

Door de ogen van fotograaf Cas Oorthuys.

Hij wordt gezien als een van de meest invloedrijke Nederlandse fotografen van de vorige eeuw: Cas Oorthuys. In september wijdt het Nederlands Fotomuseum een tentoonstelling aan zijn werk, onder meer met havenfoto’s. De Havenkrant zorgt voor voopret en selecteerde er alvast zeven.

Daniël van de Ven (89) fotografeerde in dezelfde periode als Cas Oorthuys en kwam hem wel eens tegen: ‘Hij ging ’s morgens vroeg de deur uit en kwam ’s avonds laat weer binnen. Cas Oorthuys was een uitstekend vakman. Hij fotografeerde met een Rolleiflex, dat is een tweeogig spiegelrefl extoestel. Deze camera was populair bij fotografen die in de reportage- en fotojournalistiek werkten. Hij hing op borsthoogte – de fotograaf keek er van bovenaf in – zodat je onopgemerkt kon fotograferen. Oorthuys maakte daar optimaal gebruik van en had ook een goed oog voor de compositie. Dat kenmerkt zijn werk’, aldus Daniël, tussen 1945 en 1971 als fotograaf verbonden aan de Holland Amerika Lijn. ‘Oorthuys stond met zijn werk midden in het leven. Zijn foto’s zijn van grote documentaire waarde.’

Geen vetpot

Daniël zag hem ook bij tewaterlatingen op de Gusto scheepswerf in Schiedam waarvoor Oorthuys werkte. ‘Hij was een aardige en openhartige man. Leven van fotoboeken was niet bepaald een vetpot. Hij klaagde daarover. Het is verbazingwekkend dat hij zo’n uitstekend archief had, terwijl hij zulke lange werkdagen maakte. Eigenlijk heeft hij gefotografeerd voor zijn nalatenschap.’

Wie is Cas Oorthuys?

Cas Oorthuys (1908-1975) begon zijn carrière als bouwkundig tekenaar bij de gemeente Amsterdam. Nadat hij tijdens de crisisjaren was ontslagen, beproefde hij zijn geluk als grafi sch ontwerper en fotograaf. In de jaren dertig hadden de foto’s van Oorthuys – die lid was van de communistische partij – een sterk propagandistische inslag: zijn foto’s van arbeiders wilde hij inzetten in de strijd tegen het kapitalisme. Tijdens de oorlog sloot Oorthuys zich aan bij het verzet. Zo maakte hij pasfoto’s voor vervalste persoonsbewijzen. In mei 1944 werd hij door de Duitsers opgepakt. Hij zat drie maanden gevangen in Kamp Amersfoort, waarna hij onderdook.

Na de oorlog liet Oorthuys de beperkingen los van het kerkelijk milieu waarin hij was opgegroeid en zijn communistische periode. Hij portretteerde voortaan het leven van gewone mensen vanuit een humanistische levensvisie en publiceerde fotoboeken, reisrapportages en bedrijfsuitgaven. Oorthuys liet een archief na van meer dan een half miljoen negatieven dat vanaf 1944 zeer compleet is en talloze onderwerpen omvat, waaronder veel havenfoto’s. In 1975 overleed Oorthuys plotseling, vlak nadat hij in opdracht van de PTT (voorloper van Koninklijke PostNL) de bevrijdingszegel 1945-1975 had ontworpen.

Help mee en Win

Het Nederlands Fotomuseum roept heel Nederland op om mee te werken aan het beschrijven van de foto’s zonder bijschrift uit het archief van Cas Oorthuys.

De smaak te pakken?

Sinds 1 mei kan iedereen online alle foto’s van Oorthuys bekijken én beschrijven. ‘Het archief bestaat uit bijna een half miljoen foto’s, dat kan je als museum niet alleen’, zegt directeur Ruud Visschedijk. ‘Bovendien zijn wij op zoek naar specifieke kennis over uiteenlopende zaken, want Oorthuys fotografeerde letterlijk alles en overal ter wereld.’