Joe wil het Noordereiland laten varen

Het eiland is net een schip

Matrozen zijn altijd zuinig op hun schip, weet oud-zeeman Joe Cillen. Dan moeten bewoners van het Rotterdamse Noordereiland toch ook zorgvuldig met hun ‘vaartuig’ kunnen omgaan? Vanuit de lucht bezien, is het eiland namelijk net een schip, vindt de kunstenaar die hier zijn kunst- én levensproject van maakte.

Beeldhouwer Panamarenko zei ooit: ‘Je ziet het of je ziet het niet.’ Dat geldt ook voor de missie van Joe Cillen. Want de Rotterdamse kunstenaar wil het Noordereiland laten varen. Op zijn initiatief zongen de eilandbewoners dan ook onlangs een scheepsopera. Ook publiceerde Joe een boek met vijftig scheepsjournalen, honderden foto’s, interviews en een dvd. Of Motorschip (MS) Noordereiland ooit echt gaat varen, vindt Joe helemaal niet belangrijk. ‘Het gaat om de metafoor, het is een virtuele reis. Een reis van ergens naar nergens.’

LOSBANDIG LEVEN
Van reizen weet Joe alles. Als jongeling verruilde hij zijn ‘bekrompen’ geboortedorp Paal in Belgisch Limburg voor het vrije bestaan van zeeman op de grote vaart. Zeven jaar lang monsterde hij aan in het Rattenkot te Antwerpen totdat schone Simone hem naar Rotterdam verleidde. Het was de tijd van popfestivals zoals dat van Kralingen en Joe stortte zich vol overgave in een losbandig leven. Uiteindelijk belandde hij op het Noordereiland in het midden van Rotterdam, clean. De 71-jarige loopt tegenwoordig zelfs halve marathons, zwemt lange af standen, is freediver en doet elke dag aan yoga. ‘Mijn woonatelier de NE Gallery aan de Maaskade 140 was ooit een uitgewoond kraakpand. Ik heb de boel gerenoveerd en ben een eenmansschildersbedrijfje begonnen om mijn kunst en levensonderhoud te betalen.’

NOORDEREILAND
Nog maar net gesetteld, raakte Joe geboeid door de vorm van het Noordereiland. Van bovenaf lijkt het op een schip. Scheepsbemanning is doorgaans zuinig op hun schip, bedacht hij. Anders zinkt het. Wat als we de bewoners van het eiland stimuleren om op een soortgelijke manier met hun eiland om te laten gaan? ‘In de conceptuele kunst is het idee belangrijker dan schoonheid of de uitvoering. Het gaat om de intellectuele uitdaging. Bij MS Noordereiland is het idee dat we met z’n allen op dezelfde schuit zitten. Als wij er niks van bakken, wie dan wel?’ Om de eilanders te mobiliseren, legde Joe een scheepsjournaal aan. Geen gewoon wijkkrantje, maar een uitdagend kunstwerk met bijdragen van fi losofen, kunstenaars en architecten, maar ook van de gewone man. Vormgegeven door plaatselijke grafi ci werd het een gesamtkunstwerk. ‘In het scheepsjournaal kun je lezen op welke manier je het leven op een schuit aangenamer maakt. Waar de reis ook heen gaat, het gaat vooral om de beleving.’

VAN ERGENS NAAR NERGENS
Eilanders raakten geboeid door het initiatief. Op het nieuwe appartementencomplex aan de voet van de Willemsbrug kwam dan ook een groen en rood stuur- en bakboordlicht. Langs de Maas werd een pad aangelegd. Het eiland kreeg een eigen munteenheid. En zeven jaar geleden begon Joe aan Scheepsopera Noordereiland. Onlangs werd het muziekstuk uitgevoerd op de Smaragd 2 die deinde van plezier. ‘Weken later sprak men nog over de uitvoering. En daar gaat het om. Om de saamhorigheid en de vreugde. Niet het resultaat maar de reis is belangrijk. De reis van ergens naar nergens. In wezen heb ik het over het samen iets proberen te creëren dat de situatie verbetert.’ In dertig jaar is er zo op het eerste gezicht niet veel veranderd op het Noordereiland. Maar Joe ziet dat anders: hij is blij met de mensen die meedoen. ‘Ik ben geen moralist! Ik kan hooguit zeggen: doe mee, probeer je omgeving eens met andere ogen te bekijken. Want: je ziet het, of je ziet het niet.’

Win het boek ‘van paal naar pala’

Zo heet het kloeke boekwerk dat de weerslag vormt van de ruim dertig jaar die Joe Cillen in zijn Noordereiland-kunstproject stak. De opbrengt gaat naar PIMA (Pacific Island Medic Aid): Noordereilanders helpen zo andere eilanders die verstoken blijven van medische zorg. Het boek is verkrijgbaar bij uitgeverij Trichis. De Havenkrant geeft één exemplaar weg. Vertel ons waarom jij dit boek zo graag wilt hebben en wie weet ben je de gelukkige.

Mail naar: havenkrant@portofrotterdam.com o.v.v. ‘Noordereiland’.