De robotschepen komen

Nog even en je kunt ze de haven zien binnenvaren: robotschepen zonder bemanning. Maar de schepen van de toekomst besturen niet alleen zichzelf. Ze zijn ook schoner en groter. De trends op een rijtje.

Robotschepen

Anderhalve eeuw geleden telde de bemanning van een vrachtschip tweehonderd zielen. Tegenwoordig werken er nog maar tien tot twintig mensen. En rond 2030 varen er over de oceanen ‘spookschepen’. Volledig onbemand, zo zeggen scheepsvaartexperts. Deze vaartuigen van de toekomst zijn een soort ‘robots’, met computersystemen en sensoren waarmee ze volledig zelfstandig kunnen varen. Hooguit in complexe, onoverzichtelijke situaties, zoals het binnenvaren van een drukke haven, neemt een menselijke kapitein het roer over. Die staat niet op de brug van het schip, maar in een controlecentrum ergens op de kade, desnoods duizenden kilometers verderop.

Nooit moe
Voor rederijen zijn onbemande schepen aantrekkelijk. Zeevarend personeel wordt steeds duurder, omdat minder mensen maanden op zee willen leven. Dankzij robotschepen wordt de scheepvaart ook veiliger, voorspellen experts. Meer dan 75 procent van de scheepvaartongelukken komt door menselijk falen. Meestal veroorzaakt door vermoeidheid.

Rolls Royce
De ontwikkelingen gaan snel. Eind 2018 brengt de Noorse scheepsbouwer Kongsberg al een klein transportschip van tachtig meter lengte in de vaart dat volledig zelfstandig containers vervoert tussen drie havens langs de kust van Noorwegen. Ook het Britse Rolls Royce heeft aangekondigd in 2020 zijn eerste robotschepen te water te laten. Op dit moment richten innovatieve scheepsbouwers over de hele wereld hun pijlen op de onbemande scheepvaart.

Vliegende Hollander
De grootste hobbel voor de autonome scheepvaart is dan ook niet de techniek, maar de wetgeving. De Internationale Maritieme Organisatie schrijft voor dat elk schip ‘voldoende en efficiënt’ bemand moet zijn. Aanpassing van deze regelgeving vraagt wereldwijde afstemming en duurt zodoende jaren. Eerst zal daarom met deze technologie worden geëxperimenteerd binnen de territoriale wateren met binnenvaartschepen en kustvaarders. Scandinavië heeft hiervoor al testgebieden aangewezen. Maar de experts zijn ervan overtuigd: uiteindelijk zullen robotschepen ook de oceanen oversteken. Eerst nog bestuurd vanaf de kade met een minimale bemanning aan boord, daarna volledig zelfstandig.

Schone schepen

De scheepvaart is een vervuilende bedrijfstak, maar er wordt hard gewerkt aan schonere schepen. Internationale wetgeving legt de uitstoot van schadelijke stoffen door scheepsmotoren steeds meer aan banden. En dus zijn steeds meer schepen uitgerust met scrubbers die zwaveldioxide en fijnstof uit de uitlaatgassen wassen. Maar in de nabije toekomst wordt de scheepvaart vooral schoner door vloeibaar gas als brandstof: LNG.

Overgangsbrandstof
Waarom? Een motor op LNG stoot geen zwaveldioxide uit, blaast 85 procent minder stikstofoxiden in de atmosfeer en 20 procent minder koolstofdioxiden. Een spectaculaire verbetering ten opzichte van de gangbare dieselmotoren. Daarom verwachten experts dat LNG de overgangsbrandstof wordt van het fossiele naar het volledig duurzame tijdperk. De Rotterdamse haven is in elk geval voorbereid met steeds meer faciliteiten waar schepen LNG kunnen tanken (bunkeren). Veel binnenvaartschepen varen al op gas – zeeschepen met een gasmotor zijn slechts een kwestie van tijd.

Wind en zon
Maar uiteindelijk zal ook de scheepvaart overstappen op de onuitputtelijke energie van wind en zon. Zo ontwikkelt Eco Marine Power uit Japan een systeem van zeilen uitgerust met zonnecellen. Met deze mix van schone energie kunnen hybride schepen hun fossiele brandstofconsumptie flink terugdringen. Naarmate de techniek verbetert, zal het aandeel ‘ fossiel’ steeds kleiner worden.

Reuzeschepen

Hoe meer spullen je op één schip kunt meenemen, hoe lager de kosten, hoe meer winst. Vandaar dat je het motto van de scheepvaart ook wel kunt omschrijven als: groot, groter, grootst.

20.000 procent
De Batavia, het bekende schip van de Vereenigde Oostindische Compagnie (VOC) waarvan in Lelystad een replica ligt, was met 57 meter toch een flink gevaarte. Maar het lijkt een speelgoedbootje naast de vierhonderd meter lange OOCL Hong Kong die afgelopen zomer Rotterdam aandeed. Dit grootste containerschip ter wereld kan 21.413 standaardcontainers (TEU) vervoeren, een verbetering van meer dan 20.000 procent ten opzichte van het eerste containerschip zestig jaar geleden. En de race gaat door. Rond 2020 wordt een nieuwe generatie Ultra Large Container Carriers (ULCC’s) verwacht die 24.000 standaardcontainers kan vervoeren.

Straat van Malakka
Toch denken experts dat het einde langzaam in zicht komt. Waarom? De kosten voor het geschikt maken en houden van havens voor deze reuze schepen wegen op zeker moment niet meer op tegen de opbrengsten. Denk aan doorlopende baggerwerkzaamheden om de vaarwegen voldoende op diepte te houden. De bovengrens? Zo rond de 30.000 containers per schip, denken experts. Zwaarder beladen schepen passen niet door de Straat van Malakka, een van de belangrijkste scheepvaartroutes ter wereld, vanwege onvoldoende diepgang.