Nieuwe bommenkaart voor Rotterdamse haven

Al meer dan 30 jaar zijn er op haventerreinen geen bommen uit de Tweede Wereldoorlog gevonden. Toch wordt driekwart eeuw na het einde daarvan nog steeds fanatiek naar bommen uit die tijd gezocht. En dat is belangrijk voor de veiligheid in de haven. Een nieuwe ‘bommenkaart’ brengt de situatie nu nog nauwkeuriger in beeld.

Op de nieuwe kaart van de gemeente Rotterdam staan alle mogelijk niet ontplofte explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. Het gaat om vliegtuigbommen (‘blindgangers’) en munitie. Volgens de bommenkaart is op ongeveer 230 plekken in de Rotterdamse bodem een ‘verhoogde kans’ op de aanwezigheid van blindgangers. Deze vliegtuigbommen liggen vooral in het havengebied, weet Joost Martens, adviseur bij de gemeente Rotterdam: ‘De haven was een tactisch doel voor de geallieerden. Hier zijn honderden bommen gevallen.’

2.500 luchtfoto’s

Voor de kaart – officieel de bodembelastingskaart conventionele explosieven – hebben vijf medewerkers van een gespecialiseerd bureau zes jaar lang in opdracht van de gemeente veel officiële documenten bekeken, waaronder archiefmateriaal van de Engelse en Amerikaanse luchtmacht en het Duitse en Nederlandse leger. Meer dan 2.500 luchtfoto’s zijn gescand en geplaatst op hedendaagse digitale kaarten en vergeleken met luchtfoto’s uit het begin van de Tweede Wereldoorlog. Jeroen van Meel, projectleider van het Havenbedrijf: ‘Op de nieuwe bommenkaart leek in eerste instantie zo’n beetje de hele haven verdacht, maar het Havenbedrijf heeft grondig onderzoek laten doen naar de naoorlogse werkzaamheden, zoals de aanleg en verdieping van havens en andere grootschalige grondwerkzaamheden.

Oudere bommenkaart

Op basis daarvan konden grote delen van het havengebied onverdacht worden verklaard. ’Op een oudere bommenkaart uit 1988 stonden nog nauwelijks verdachte haventerreinen. Joost: ‘Die was nog deels gebaseerd op kaarten van de bommenploeg die tijdens en na de oorlog de bommen moesten opruimen. Maar die ploegen mochten de haven helemaal niet in. Dat was 'Sperrgebiet" - verboden terrein - dus daar bestond geen officiële informatie over.'

Oud burgemeester Bram Peper (uiterst rechts) kijkt toe hoe de EOD een blindganger in de Bellevoystraat in Rotterdam-West onschadelijk maakte in 1988.

Jeroen van Meel, projectleider van het Havenbedrijf: ‘Op de nieuwe bommenkaart leek in eerste instantie zo’n beetje de hele haven verdacht, maar het Havenbedrijf heeft grondig onderzoek laten na de oorlog doen naar de naoorlogse werkzaamheden, zoals de aanleg en verdieping van havens en andere grootschalige grondwerkzaamheden. Op basis daarvan konden grote delen van het havengebied onverdacht worden verklaard.’ Op een oudere bommenkaart uit 1988 stonden nog nauwelijks verdachte haventerreinen. Joost: ‘Die was nog deels gebaseerd op kaarten van de bommenploeg die tijdens en na de oorlog de bommen moesten opruimen. Maar die ploegen mochten de haven helemaal niet in. Dat was ‘Sperrgebiet’ – verboden terrein - dus daar bestond geen officiële informatie over.’

Kostbaar onderzoek

Jeroen: ‘Als we nu een haventerrein ontwikkelen, is de bommenkaart de leidraad. Blijkt het gebied waar we aan de slag gaan verdacht, dan moet er gedetecteerd worden. Dat is lastig, want dat is kostbaar en dus niet goed voor de business case.’ Meestal wordt er ook niets gevonden, maar toch is dat werk niet voor niets. Joost: ‘We weten dan zeker dat het gebied helemaal veilig is. Als na ons onderzoek blijkt dat het gebied helemaal schoon is, dan gaat de risicovolle plek van de kaart af.’

Een mooi recent voorbeeld is de verdieping van de Nieuwe Waterweg, nodig om nieuwe generatie chemicaliëntankers en bulkcarriers in de Botlek te kunnen ontvangen. Vóór de verdieping is de bodem intensief onderzocht. Na detectieonderzoek kwamen nog eens 62 verdachte maar – naar later bleek - onschadelijke objecten naar boven. Het kostbare onderzoek leverde geen bommen op, maar de verdiepte Nieuwe Waterweg gaat nu wel officieel als bommenvrij gebied door het leven. En om een veilige haven is het ons natuurlijk allemaal te doen.