Hoe de Kaapverdianen uit de haven verdwenen

Rotterdam wordt wel eens het tiende eiland van Kaapverdië genoemd. In de Maasstad wonen maar liefst 20.000 Kaapverdiërs (of Kaapverdianen). Ooit kwamen ze hierheen voor de haven. Nu lijkt de liefde over.

Na de Tweede Wereldoorlog vertrokken veel Kaapverdiërs naar Rotterdam om te varen. De haven leek wel een magneet. Velen werden zeeman zonder te kunnen zwemmen. Een van de grote mannen achter deze migratiegolf was Constantino Delgado (zie kader). Hij kwam eind jaren veertig naar Rotterdam, begon het pension Delta, onderhield nauwe contacten met de rederijen en zorgde ervoor dat de Kaapverdianen werk vonden in de scheepvaart. Met enkel Delgados adres in de tas togen de eilandbewoners naar onze havenstad. In de jaren zeventig kwam aan die dienstverlening een eind. De scheepvaart verdween uit de stad en goedkopere krachten uit de Filippijnen namen het werk van de Kaapverdianen over.

TROTS
Veel Kaapverdiërs werden ontslagen en zochten werk aan wal. Zo ook de vader van Carlos Goncalves (50), gemeenteraadslid in Rotterdam. ‘Mijn vader ging als bankwerker aan de slag bij scheepswerf Niehuis Van den Berg, wat nu Damen Shipyards is, en liet zijn gezin overkomen uit Kaapverdië. Zo kwam ik in 1969 naar Rotterdam. Veel Kaapverdianen werkten net als mijn vader in de haven. Ze vonden een baan bij Shell of ergens anders in de petrochemie. Wilton Fijenoord en andere scheepswerven waren ook populaire werkgevers. Kaapverdianen waren goedkope, ongeschoolde krachten, maar zeer ervaren en deskundige vaklieden. Ze wisten van aanpakken en gaven nooit op. Op dat imago zijn ze nog steeds trots.’ De teloorgang van de Rotterdamse scheepswerven in de jaren tachtig betekende voor veel Kaapverdianen opnieuw ontslag. Na de scheepvaartbanen was het nu ook afgelopen met de banen aan de wal.

ZWAAR WERK
Tegenwoordig werkt nog een handjevol Kaapverdianen in de petrochemie en in de binnenvaart, maar dan heb je het wel zo’n beetje gehad. Tien jaar geleden werd Carlos als deelraadslid van Delfshaven – waar de meeste Rotterdamse Kaapverdiërs wonen – benaderd door het Scheepvaart en Transport College. Die begrepen niet waarom er zo weinig Kaapverdianen – toch een zeevarend volk – in de haven werkten. ‘We hebben toen geprobeerd daar verandering in te brengen, maar er was gewoon geen animo voor.’ Carlos weet wel waarom je derde of vierde generatie Rotterdamse Kaapverdianen niet veel in de haven ziet. ‘Het zijn inmiddels goed opgeleide Rotterdammers. Die zie je niet vaak in de haven. Havenarbeiders komen vaker uit Spijkenisse, Rozenburg, Brabant en Zeeland’, weet het gemeenteraadslid, tevens plaatsvervangend voorzitter van de raadscommissie Haven en economie. Hij denkt dat het hardnekkige imago van zwaar, slecht betaald werk de haven nog steeds parten speelt. Bovendien stimuleren Kaapverdische ouders hun kinderen niet om in de haven te gaan werken, weet hij. ‘Psychisch was het vroeger zwaar werk. Discriminatie kwam in de haven veelvuldig voor. Het werd als grap gepresenteerd,

Carlos Goncalves: ‘Discriminatie kwam in de haven regelmatig voor’

maar sommige grappen gingen echt te ver. In de haven werkt nu wat hoger opgeleid personeel. Ik kan me voorstellen dat het gedrag onderling is veranderd. Maar ouders willen dat hun kinderen het beter hebben dan zijzelf. Ik werd absoluut niet gestimuleerd om in de haven te werken.’ HEIMWEE Tegenwoordig is Rotterdam eerder de muziekstad van Kaapverdië. Groot inspirator daarvan is de bijna 90-jarige João Silva, oom van Carlos. Als Djunga de Biluca is hij voor de Kaapverdische gemeenschap net zo’n fenomeen als Constantino Delgado. In zijn liederen en verhalen vol sentiment en heimwee komen schepen en havens veelvuldig voor. Echt Rotterdams, kortom.

De mozes van Rotterdam

Dit artikel stoelt deels op informatie uit het boek ‘De Mozes van Rotterdam’ van Guilherme Mendes da Silva. Het is een ode aan Constantino Delgado en gaat over Kaapverdiërs in Rotterdam. Het is een mooi stukje hedendaagse geschiedenis van stad en haven. Alleen online beschikbaar. Ook in het Kaapverdisch te lezen als ‘Constantino Delgado o novo Moisés de Roterdão’.

Kaapverdië

Kaapverdië is een eilandengroep voor de Noordwest- Afrikaanse kust. De ongeveer 500.000 inwoners leven op negen verschillende eilanden. Door gebrek aan werk emigreerden vanaf 1900 veel eilandbewoners. Eerst naar Angola en Latijns-Amerika. Na de Tweede Wereldoorlog streken ze ook neer in Europa. De eilanders leven nu voornamelijk van de landbouw. Nog maar weinig Kaapverdianen verdienen hun geld in de zeevaart.