Innovatie
Nieuws

Innovatie brengt de haven in een nieuw tijdperk

Op de RDM-campus in Rotterdam bruist het normaal gesproken van innovatie. Tijdens de Innovation Expo 2018 werd het bruiseffect nog eens vele malen versterkt. Bedrijven en instellingen uit heel Nederland toonden op de Heijplaat hun ideeën om de leefomgeving te verbeteren. De Rotterdamse haven loopt daarin voorop. “We hebben de keuze uit twee opties: meedoen of onze positie verliezen.”

Innovation Expo is het evenement van de overheid waarop bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties hun innovaties tonen aan het publiek. In en rondom de RDM Onderzeebootloods stonden tientallen innovaties - van drones tot cargobikes en van 3D-printers tot brandstofcellen - opgesteld met één gemeenschappelijk doel: verbetering van de leefomgeving. Een belangrijk deel van die leefomgeving is de Rotterdamse haven, maakt president-directeur Allard Castelein van Havenbedrijf Rotterdam duidelijk in zijn keynote speech. “Met de Klimaatwet heeft de overheid zich verplicht om de CO2-uitstoot in 2030 met 49 procent te reduceren. Het havengebied is verantwoordelijk voor maar liefst 20 procent van die uitstoot. Als wij niet erin slagen om de uitstoot succesvol te reduceren, zal Nederland de doelstellingen voor 2030 nooit kunnen realiseren.”

Verandering van tijdperk

Innovatie is dus noodzakelijk, ook in de haven. “Wij mogen dan marktleider in sommige sectoren zijn en volgens het World Economic Forum over de beste infrastructuur ter wereld beschikken, maar we kunnen niet op onze lauweren gaan rusten”, waarschuwt Castelein. “Wij staan voor een verandering van tijdperk. In dat nieuwe tijdperk draait het om digitalisering en duurzaamheid, twee ontwikkelingen die fundamenteel zijn voor ons bestaan. Als haven hebben we de keuze uit twee opties: of meedoen of niets doen en onze positie in de toekomst verliezen.”

Innoveren kan het Havenbedrijf echter niet alleen. Daarvoor zijn bedrijven, kennisinstellingen en andere partners nodig. Wat het Havenbedrijf kan doen, is een ecosysteem creëren waarin nieuwe innovaties tot stand komen en startups tot volle wasdom kunnen komen. Een dergelijk ecosysteem bestaat in het Innovation Dock in de hal naast de RDM Onderzeebootloods. “Innovatie betekent je huiswerk doen en niet bang zijn om stappen vooruit te maken. Hier werken smart people aan smart solutions en worden vele stappen gezet. Het bruist hier van de energie”, zegt Castelein.

‘Digital twin’ van de haven

Binnen het thema digitalisering is autonoom varen een van de speerpunten. Tijdens Innovation Expo 2018 bestond veel belangstelling voor het nieuwe Floating Lab, een omgebouwde patrouilleboot die de haven digitaal in kaart gaat brengen. Die digitale kaart is een voorwaarde om in de toekomst schepen onbemand van de Noordzee naar de juiste kade te laten manoeuvreren. “Wat in de luchtvaart al jaren mogelijk is, moet toch ook in de scheepvaart kunnen. Wij dragen daaraan bij door met het Floating Lab een ‘digital twin’ van onze haven te bouwen”, vertelt Castelein.

Het Floating Lab is uitgerust met twee stereocamera’s en zes 360º-camera’s. De beelden van die camera’s worden samen met andere data zoals de vaarsnelheid, stroomsnelheid, weersinformatie en getijde-informatie vastgelegd. Andere partijen zoals studenten van de Hogeschool Den Haag kunnen de beelden en data gebruiken om een digitaal model van de haven te creëren. Ton van der Weele van Havenbedrijf Rotterdam is één van de stuwende krachten achter het Floating Lab. Autonoom varen biedt volgens hem alleen maar voordelen. “Driekwart van de incidenten op het water heeft een menselijke oorzaak. Als we die elimineren door autonoom te gaan varen, maken we de scheepvaart een stuk veiliger. Bovendien is het steeds lastiger om bemanning te krijgen.”

Duizenden scenario’s draaien

Behalve de Hogeschool en universiteiten maakt ook startup Captain AI gebruik van de data van het Floating Lab. “Wij gebruiken die data om met hulp van onze investeerder VStep een simulatiemodel te bouwen. Dat simulatiemodel gebruiken we voor het testen van de algoritmes die nodig zijn om een schip onbemand te laten varen. We kunnen daarmee duizenden scenario’s draaien voordat we een algoritme in de praktijk testen. De veiligheid mag natuurlijk niet in het gedrang komen”, vertelt Gerard Kruisheer. De medeoprichter van Captain AI stelt dat autonoom varen een stuk lastiger is dan bijvoorbeeld autonoom rijden. “Wie in zijn auto op de rem trapt, weet precies wanneer hij stil staat. Dat is met een schip niet het geval. Wij hebben complexere algoritmes nodig.”

Veiligheid is een van de redenen waarom juist het Havenbedrijf de data voor autonoom varen verzamelt en beschikbaar stelt. “Er wordt op meer locaties onderzoek gedaan naar autonoom varen, maar dan zonder samenwerking met havebedrijven of andere instanties. Dat leidt tot black box-oplossingen, die nooit zullen werken. Hoe kunnen we immers garanderen dat de algoritmes in die black box veilig zijn?”, vraagt programmamanager Harmen van Dorsser van Havenbedrijf Rotterdam zich hardop af. “Bovendien: autonoom varen is ook voor het Havenbedrijf zelf interessant. Denk aan het blussen van branden op afstand of het inspecteren van kades met onbemande voertuigen.”

Dilemma bij duurzaamheid

Naast digitalisering is duurzaamheid het andere speerpunt in het innovatieprogramma. In het geval van de Rotterdamse haven betekent dat in feite een transitie naar andere energiebronnen. “De haven is voor 60 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen. Dan hebben we het niet alleen over de scheepvaart en het wegverkeer, maar ook over de chemie- en olie-industrie in het havengebied”, vertelt Peter Mollema, strategisch adviseur bij Havenbedrijf Rotterdam. “Circa 7 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot is gerelateerd aan goederentransport. Scheepvaart is goed voor bijna 3 procent, evenveel als de uitstoot van heel Duitsland.’

Mollema leidt tijdens Innovation Expo 2018 een workshop over het CO2-vrij maken van de scheepvaart. “De verwachting is dat de CO-emissie van de scheepvaart groeit met 50 tot 250 procent. Als we niets doen, ligt het aandeel in de mondiale uitstoot straks op 17 procent. We moeten dus nu actie ondernemen”, aldus Mollema. Wat kunnen zeehavens doen? Dat is de centrale vraag, die leidt tot een dilemma. “Moeten we zwaar vervuilende schepen weigeren? Dat is best ingewikkeld. Als we strengere eisen stellen, kan dat onze concurrentiepositie verzwakken. Aan de andere kant: als we eerder innovatie aanzwengelen, kunnen we een voorsprong opbouwen op de concurrentie.”

Samen optrekken

Enkele tientallen deelnemers aan de workshop brainstormen over mogelijke maatregelen. Eén ding lijkt duidelijk: Rotterdam kan het beste optrekken met de andere havens. Mollema deelt die conclusie. “Dit kunnen we niet alleen. We hebben met Hamburg, Antwerpen, Barcelona, Long Beach, Los Angeles en Vancouver afgesproken om samen op te trekken. Inmiddels hebben heel veel andere havens aangegeven zich te willen aansluiten. We praten ook met havens in China zoals Shanghai.”

Mollema noemt een aantal maatregelen. Havenbedrijf Rotterdam investeert bijvoorbeeld in duurzame energie en LED-verlichting in de haven en wendt zijn invloed aan om in IMO-verband afspraken te maken. De haven werkt aan het efficiënter maken van de operatie in de haven en onderzoekt de mogelijkheden om schepen van duurzaam opgewekte stroom te voorzien, zodat ze hun generatoren kunnen uitzetten. Mollema: “Met alleen operationele maatregelen bereiken we maar de helft van de noodzakelijke CO2-reductie. Daarnaast moeten we inzetten op alternatieve brandstoffen. We hebben de regelgeving en infrastructuur voor LNG nu op orde, wat ook de weg vrij maakt naar BioLNG. Maar we kijken ook naar andere biobrandstoffen, synthetische brandstoffen en naar waterstof.”

Innovatie

Rotterdam wil 's werelds slimste haven zijn. Om onze koppositie te behouden moeten we blijven vernieuwen. Innovatie is een cruciaal middel om de beoogde veranderingen in energietransitie en digitalisering Rotterdam te realiseren.

Choose your language

The page is not available in chosen language.

Go to the front page

Do you prefer to visit our Asia subsite?