Column

‘Russische economie dubbel getroffen door COVID-19 en dalende olieprijzen’

Connecting the world: Gevolgen van COVID-19 voor het Russische bedrijfsklimaat

Ongeveer drie maanden geleden, op 19 maart, kondigde China aan dat ze er in waren geslaagd de pandemie van het nieuwe COVID-19-virus te stoppen. Dit was de eerste dag dat er geen nieuwe lokale besmettingen werden gemeld in de provincie Hubei, de bron van de pandemie. Op dat moment begon de situatie in Europa net uit de hand te lopen en ontwikkelde COVID-19 zich tot een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid.

Rusland telde op die datum slechts 147 besmette mensen en die kwamen allemaal uit het buitenland. Rusland liep 2 tot 4 weken achter op de rest van Europa. Op 3 maart waren er slechts drie COVID-19-patiënten. Om de uitbraak in Rusland te stoppen, stelde de overheid direct controles in voor binnenkomende reizigers en werden de besmette patiënten en de mensen in hun directe omgeving geïsoleerd. Vanaf een bepaald moment moesten alle mensen die uit het buitenland terugkeerden naar Rusland eerst 2 weken in quarantaine. Tot eind maart werden er verder geen andere wezenlijke maatregelen genomen om de epidemie te bestrijden. Dit hield in dat het dagelijkse leven en de economie gewoon doorgingen alsof er niets aan de hand was.

De Russische economie had echter al in februari een grote klap opgelopen door COVID-19, toen de productie in China bijna stil kwam te liggen en het olieverbruik dus sterk afnam. Bovendien waren er slepende en schadelijke ruzies met de OPEC over de olieproductie. Al deze zaken samen zorgden voor een dramatische daling van de olieprijzen. De export van energieproducten maakt een aanzienlijk deel uit van de begrotingsinkomsten van Rusland en is dus ook van invloed op de koers van de roebel. Er volgde dan ook een flinke devaluatie van de roebel. Op 20 februari was 1 euro nog 68 roebel waard, op 19 maart was dat al 88 roebel. Vervolgens herstelde de roebel zich gedeeltelijk en op 15 juni stond 1 euro gelijk aan 79 roebel.

Eind maart begon het aantal nieuwe besmettingen dramatisch toe te nemen. Op 27 maart steeg het aantal patiënten tot boven de 1000. Het werd nu duidelijk dat het virus ook lokaal werd overgedragen, want al op 18 maart sloot Rusland de grenzen. Vanaf 28 maart werden geen internationale vluchten meer toegestaan. Er werd aangekondigd dat gedurende de periode tussen 30 maart en 11 mei de bedrijven gesloten moesten zijn en werd de mensen aangeraden thuis te blijven. Mensen die contact hadden gehad met coronapatiënten en mensen die terugkeerden uit het buitenland werden opgeroepen om 14 dagen thuis in quarantaine te blijven. Maar dit betekende niet dat het openbare leven volledig tot stilstand kwam. Het stond de hoofden van de regio's (Rusland bestaat uit 85 regio's) vrij om zelf lokale regelgeving af te kondigen. De meeste bouwbedrijven en industriële ondernemingen bleven doorwerken. Veel bedrijven, scholen en universiteiten lieten medewerkers en studenten thuiswerken. Moskou had ongeveer 50% van het totale aantal patiënten en daarom ook de strengste beperkingen.

Wat is de huidige economische situatie?

Ondertussen moesten, net als in veel andere landen ter wereld, enkele sectoren het werk volledig stilleggen, waardoor de werknemers geheel zonder inkomsten kwamen te zitten. Het zwaarst getroffen waren de reisbranche (waaronder luchthavens en hotels) en de entertainmentsector (musea, culturele instituten, sportclubs, horeca en bedrijven op het gebied van conferenties en beurzen), maar ook bedrijven die huishoudelijke diensten leveren (reparatiebedrijven, wasserijen, stomerijen, schoonheidssalons en kappers etc.). De meeste winkels bleven gesloten, behalve levensmiddelenwinkels en drogisterijen. Veel kleine en middelgrote bedrijven werden zwaar getroffen. Maar veel andere productiecentra, waaronder de uitgestrekte Russische olievelden en gebieden voor de winning van andere natuurlijke bronnen, bleven tijdens de hele coronacrisis open.

Vóór de crisis was de werkeloosheid in Rusland met 4,5% relatief laag. Begin mei was het aantal werkelozen twee keer zo hoog als in april. Er waren toen 1,4 miljoen officieel geregistreerde werkelozen in Rusland. Tijdens de huidige crisis zijn er zelfs nog meer mensen die geen inkomen hebben (hoewel deze niet officieel werkeloos zijn). De Russische overheid biedt direct en indirect steun aan bedrijven en mensen.

Gelukkig had de staat eind 2019 een behoorlijke spaarpot opgebouwd (11 biljoen roebel). Toch zal de corona-pandemie samen met de daling van de olieprijzen een ernstige economische crisis veroorzaken in Rusland.

De industriële productie in Rusland nam in april met 13,3% af. De Russische overheid verwacht dat het BBP met 8% zal dalen in het tweede kwartaal van 2020. De Europese Commissie voorspelde dat het BBP in Rusland in 2020 5% lager zal zijn vergeleken met 2019, als rechtstreeks gevolg van COVID-19 en de lage olieprijzen. Hoelang het duurt voordat de Russische economie is hersteld, is afhankelijk van de ontwikkeling van de olieprijzen en de duur en ernst van de pandemie.

Effecten van de coronacrisis op de logistieke sector

Het is duidelijk dat als gevolg van de werkeloosheid (direct en indirect) en de devaluatie van de roebel in februari en maart de consumptie in Rusland aanzienlijk zal dalen en dat de import van consumentengoederen (voornamelijk in containers) zal afnemen. De zwakkere roebel stimuleert echter ook de export vanuit Rusland van voornamelijk metalen, bosbouwproducten en meststoffen. Zoals eerder genoemd, zijn de meeste bedrijven, met aanvullende sanitaire maatregelen, weer geheel in bedrijf. Zo ook alle zeehavens in Rusland.

Er is tot nu toe geen opvallende terugval geweest in de omzet van Russische havens. In het eerste kwartaal van 2020 groeide het overslagvolume van Russische zeehavens met 2,4%, inclusief een verhoging van het containervolume van 1,6%. In januari tot maart 2020 groeide de omzet van alle Russische zeehavens met 3,7%, ofwel met 280 miljoen ton. In die periode verwerkten de Russische havens 1,76 miljoen TEU, 0,5% minder dan in 2019. De export van aardolie vanuit Rusland bedroeg in januari tot april 2020 86,3 miljoen ton, ofwel 1,8% minder dan vorig jaar.

In januari tot maart 2020 verwerkten Russische zeehavens 351,4 miljoen ton, 3,2% meer dan het jaar ervoor. De Russische havens aan de Baltische Zee verwerkten in die periode 110,9 miljoen ton (+2,6%) waaronder 44,9 miljoen ton droge lading (-2,4%) en 66,4 miljoen ton natte bulk (+6,2%). Het containerverkeer in Russische havens nam in 5 maanden met 1% af tot 2,2 miljoen TEU (import van geladen containers was 4,5% lager, maar export van geladen containers steeg met 9,4%).

Beschermende maatregelen en exitstrategie

De meest actuele statistieken over COVID-19 geven aan dat er op 15 juni 537.210 geregistreerde patiënten waren en dat Rusland na de VS en Brazilië het hardst is getroffen. In Rusland werden in totaal 15 miljoen COVID-19-tests uitgevoerd. En 7.091 mensen zijn overleden. Het officiële dodental ligt vele malen lager dan van andere landen. De afgelopen 3 á 4 weken is het aantal nieuwe besmettingen gestabiliseerd en komen er dagelijks tussen de 8000 en 9000 nieuwe gevallen bij. Moskou heeft nog steeds de meeste gevallen. In Rusland werd 11 mei gezien als het hoogtepunt van de pandemie.

De houding van de bevolking tegenover COVID-19 is gedurende de afgelopen twee weken veranderd omdat de situatie verbeterde, vooral in Moskou. Er heerst geen paniek meer en de nationale gezondheidsdiensten zeggen dat ze klaar zijn voor nieuwe COVID-19-gevallen.

Helaas kunnen veel MKB-bedrijven in de meeste regio's nog niet open. Ook zijn in veel regio's beschermingsmiddelen zoals maskers verplicht in het openbaar en het openbaar vervoer. De impact van de lockdown op de toeleverzijde in Rusland was veel kleiner dan in andere landen. De industriële productie bleek in april slechts 6% te zijn teruggelopen vergeleken met het jaar ervoor, terwijl dat voor de VS 15% was en 13% in Europa.

Bovendien was de Russische industriële basisproductie, die een goede graadmeter is voor het BBP, in april 10% lager dan het jaar ervoor. Dit is een kleinere terugval dan in 2009 (met -15% in de slechtste maand).

Toch blijft de vraagzijde de grootste bron van onzekerheid voor de economie. De totale retailomzet stortte in met een daling van meer dan 23% in april vergeleken met het jaar ervoor, terwijl de verkoop van non-food-producten een recorddaling van 36,7% liet zien vergeleken met het jaar ervoor. De verwachting is dat het herstel van de binnenlandse vraag tot aan het niveau van vóór de crisis heel langzaam zal gaan, en tenminste twee jaar zal duren.

Met de afnemende maar voortdurende anti-crisismodus en de aanstaande landelijke verkiezingen van 1 juli over grondwetswijzigingen die de president heeft voorgesteld, zullen de uitgaven van de overheid naar verwachting hoog blijven. Dit terwijl de inkomsten onder druk zullen blijven staan met de ernstige terugval in economische activiteit en de lagere olieprijzen in het tweede kwartaal van 2020. Inkomsten uit de olie vertegenwoordigen normaal gesproken ongeveer 40% van de begrotingsinkomsten. De begroting voor 2020 werd berekend op basis van een olieprijs van 42,45 USD per vat. De huidige prijs voor Urals-olie is 36 USD per vat.

Het herstel van de Russische economie is niet alleen afhankelijk van de COVID-19-situatie binnen Rusland, maar ook van de veerkracht van de wereldeconomie en de olieprijzen. Net als bij veel andere landen is het op dit moment onmogelijk om een exacte prognose te maken en blijft het een ongekende situatie.

Over de auteur

Karl Gofman werkt al 16 jaar voor Havenbedrijf Rotterdam N.V. en was daarvoor 10 jaar werkzaam bij verschillende scheepvaartagentschappen. Hij woont en werkt in Sint-Petersburg.

Hoe belangrijk is de haven van Rotterdam voor de Russische economie? De goederenstroom tussen de Russische havens en Rotterdam bedraagt ongeveer 55 tot 65 miljoen ton per jaar. Dat is een enorm volume voor beide partijen. Havens aan de Baltische Zee hebben een beperkte diepgang en in veel gevallen moet Russische lading ergens in Europa worden overgeladen of gelost. En daar is Rotterdam een uiterst geschikte locatie voor.

En hoe kan hij een verlader uit Rusland ervan overtuigen zijn goederen via Rotterdam te transporteren, in plaats van via andere havens? De belangrijkste argumenten voor een klant zijn kosten, snelheid en betrouwbaarheid. En dat is precies wat de haven van Rotterdam te bieden heeft. Daarnaast is het van belang om de zakelijke contacten in Rusland regelmatig op de hoogte te houden van de mogelijkheden en ontwikkelingen bij de grootste haven van Europa. Dit is ook de reden van het jaarlijkse Russische netwerkevenement wat georganiseerd wordt door het Havenbedrijf Rotterdam en de gelegenheid geeft om de banden persoonlijk aan te halen.

Contact

Meer weten? Neem contact op met:

Karl Gofman
Rotterdam Representative Russia and Baltic States
+7 921 966-5581

Update coronavirus

Ondanks de ingrijpende maatschappelijke gevolgen van de coronavirusuitbraak (COVID-19) blijft de haven van Rotterdam operationeel. Goederenoverslag en -productie gaan onverminderd door. De Divisie Havenmeester zorgt 24/7 voor veiligheid en orde op het water. Havenbedrijf Rotterdam volgt nauwlettend de adviezen van nationale autoriteiten op het gebied van gezondheid en veiligheid, en heeft maatregelen getroffen om de continuïteit van de bedrijfsvoering te waarborgen.

Automatisch op de hoogte blijven van ontwikkelingen in de haven?

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.

Choose your language

The page is not available in chosen language.

Go to the front page