Alles over energietransitie

De opgave is helder: we willen de haven van Rotterdam in lijn brengen met de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs. In partnerships met bedrijven werken we toe naar een CO2-neutrale haven. Er is een visie hoe de industrie in drie stappen kan overschakelen op CO2-neutrale productiewijzen. Onderaan vind je hier meer over. Een aantal concrete projecten waaraan we nu werken zijn ingedeeld aan de hand van die drie stappen. Daarnaast is er natuurlijk het transport, want ook de logistiek kan en moet duurzamer.

Nieuws

STAP 1: EFFICIENCY

Projecten stap 1 - Efficiency & Infra

De industrie kan stap voor stap naar een CO2-neutrale economie evolueren. Stap 1 is dat de bestaande industrie allerlei efficiency-maatregelen neemt, restwarmte wordt gebruikt om woningen, bedrijfsgebouwen en kassen te verwarmen en CO2 wordt afgevangen en opgeslagen onder de Noordzee. Tegelijk moet veel werk verzet worden om allerlei duurzame technieken te ontwikkelen en te kunnen opschalen voor stap 2 en 3.
Warmtenet Zuid-Holland

Nederland gaat zich in de toekomst op een andere manier verwarmen. In huizen en tuinbouwkassen wordt nu veel aardgas verstookt voor een behaaglijke of groeizame temperatuur. Tegelijkertijd produceert de industrie in de Rotterdamse haven veel warmte voor bedrijfsprocessen. Een deel wordt in andere fabrieken hergebruikt, maar de meeste warmte verdwijnt in de lucht.
Havenbedrijf en Gasunie werken samen aan het benutten van deze restwarmte, ter vervanging van aardgas in huishoudens en kassen. Daarmee gaan CO2-emissies bij de eindgebruiker omlaag, en is minder gas nodig uit Groningen.

Lees hier alles over Warmtenet Zuid-Holland - een nieuwe verwarming

Netwerk van stoom

Slimmer samenwerken tussen bedrijven onderling leidde al in 2013 tot de aanleg van de Stoompijp Botlek. Het stoomnetwerk verbindt industrieën die stoom in hun bedrijfsproces produceren met omliggende bedrijven die juist stoom nodig hebben. Energie wordt zo efficiënter gebruikten – en dat scheelt op jaarbasis de uitstoot van 400.000 ton CO2.
Het netwerk is een voorbeeld hoe een slimmer infrastructuur het aantrekkelijk maakt voor bedrijven om zich in Rotterdam te vestigen aangezien zij hier de mogelijkheden krijgen om de energietransitie efficiënt en met partners in te richten.

CO2 opslag onder de Noordzee

Aanzienlijke CO2-reductie in de industrie met project-Porthos
Het afvangen van het broeikasgas CO2 om het vervolgens te gebruiken of ondergronds op te slaan, Carbon Capture Usage and Storage kortweg CCUS, is één van de maatregelen die de energie-intensieve industrie heeft om de uitstoot van CO2 aanzienlijk te reduceren op korte termijn. Het regeerakkoord van het kabinet Rutte-III en ook het ontwerp Klimaatakkoord onderschrijven het belang van CCUS om de nationale klimaatdoelen te realiseren.

Lees meer over CCUS Rotterdam

Met walstroom aan de stekker

Zeeschepen die Rotterdam aandoen, hebben aan de kade energie nodig voor de stroomvoorziening aan boord. Dat gebeurt nu veelal met dieselgeneratoren. Aansluiting op een stroomnet is voor zeeschepen complexer dan voor de binnenvaart gezien het grote verbruik.

Havenbedrijf Rotterdam vindt het belangrijk dat er walstroom voor zeeschepen beschikbaar komt. Daarom komt er een testlocatie, in samenwerking met de gemeente. Ook zijn Heerema, Eneco en het Havenbedrijf gezamenlijk een haalbaarheidsonderzoek gestart naar groene walstroom in het Calandkanaal. Hiermee kan Heerema’s vloot op groene stroom afgemeerd liggen in de haven.

Slimmer omgaan met huidige bronnen

Voordat de samenleving draait op een nieuw energiesysteem, zal er nog veel technologie moeten worden ontwikkeld en opgeschaald. De eerste belangrijke stap in de energietransitie is daarom het efficiënter omgaan met de huidige bronnen.
Volgens onderzoeken kan de industrie circa 20% energie besparen door productieprocessen te optimaliseren, betere isolatie te gebruiken, brandstofbesparingen toe te passen of alternatieve brandstoffen in te zetten, en vooral ook door slimmer samen te werken met andere bedrijven. Zo heeft de ene onderneming stoom over dat de ander juist goed kan gebruiken.

STAP 2 - NAAR EEN NIEUW ENERGIESYSTEEM

Projecten stap 2 - Naar een nieuw energiesysteem

Stap 2 is het veranderen van het energiesysteem. Veel processen in de industrie hebben hoge temperaturen nodig. Die worden nu bereikt door met name aardgas te gebruiken voor verhitting. Voor temperaturen tot ca. 300 graden kan de industrie overstappen op elektriciteit. Voor hogere temperaturen is waterstof een goed alternatief. Maak je die met groene stroom, dan is dat CO2-neutraal. Op termijn kunnen elektriciteit en waterstof een grote rol spelen in het verduurzamen van de industrie. Maar dan moet er heel veel elektriciteit worden opgewekt uit bronnen zoals zon, wind en waterkracht. Bovendien moet die elektriciteit betaalbaar zijn.
Productie windturbines

Op dit moment staat voor 200 Megawatt (MW) aan windturbines in het Rotterdamse havengebied opgesteld. Dat is zo’n 10 procent van het totale vermogen aan windenergie in Nederland. De Nederlandse overheid heeft bepaald dat 14 procent van de Nederlandse energieproductie in 2020 afkomstig moet zijn uit hernieuwbare bronnen en 16 procent in 2023. Het Havenbedrijf Rotterdam ondersteunt dit met het ‘Convenant Realisatie Windenergie in de Rotterdamse haven’* (2009).

Vanuit dit convenant wordt in 2020 minimaal 150 MW nieuw windvermogen in openbaar havengebied opgewekt. In de Havenvisie heeft het Havenbedrijf met diverse partners afgesproken dat het totaal opgestelde vermogen in 2020 300 MW is. Rotterdam is hiermee hard op weg om haar ambitie waar te maken om dé duurzame energiecentrale van Noordwest-Europa te zijn.

Windenergie
Eneco en Vattenfall opnenn Windpark Slufterdam
Prototype krachtigste windturbine ter wereld op de Maasvlakte

North Sea Wind Power Hub

Binnen het North Sea Wind Power Hub-consortium werken TenneT TSO B.V. (Nederland), Energinet (Denemarken), TenneT TSO GmbH (Duitsland), Gasunie en het Havenbedrijf Rotterdam aan de onwikkeling van een grootschalig, duurzaam Europees energiesysteem op de Noordzee.

Lees meer over de North Sea Wind Power Hub

Aanlanding wind op zee

Om te verduurzamen heeft de industrie veel groene stroom nodig. Die moet de komende decennia voor een heel groot deel van de Noordzee komen. Daarom wordt gewerkt aan het leggen van stroomkabels van windparken op zee naar de Rotterdamse haven.

Rotterdam Offshore Wind Coalition
Windenergie
Kabelaansluiting windparken op zee
Havenkrant artikel: Maasvlakte krijgt 'stopcontact' voor offshore windstroom

Wind op land

In het havengebied staat de grootste concentratie windturbines van Zuid-Holland: begin 2019 zo’n 200 MW opgesteld vermogen. Regelmatig worden bestaande turbines vervangen door nieuwe met een groter vermogen. Zo werden in maart 2019 de 17 turbines op de Slufterdijk vervangen door 14 grotere met een totale capaciteit die bijna twee keer zo groot is (50 MW).

Eneco en Vattenfall openen Windpark Slufterdam 2.0 met dubbel zoveel vermogen

Zon op daken

Hernieuwbare energie zoals wind en zon is cruciaal om de haven te verduurzamen.
De haven van Rotterdam vindt het belangrijk dat bedrijven in de haven meer elektriciteit uit hernieuwbare bronnen opwekken. Daar waar mogelijk moeten we gebruik maken van zonne-energie. Steeds vaker worden bedrijfsgebouwen in het havengebied daarom voorzien van zonnepanelen. Zon op bedrijfspanden is goed voor het milieu, levert een hogere balanswaarde, vraagt slechts weinig onderhoud, levert geen lawaai en biedt een duurzame uitstraling voor de panden.

Energie uit de ondergrond

We schakelen steeds meer over op duurzame energiebronnen, veelal zon- en windenergie. De diepe ondergrond levert echter ook energie. Per 100 meter wordt het ongeveer 3 graden warmer. Deze aardwarmte is ook een alternatief voor fossiele brandstoffen.

Samen met de NAM kijkt het Havenbedrijf naar kansen voor een aardwarmtebron in het westelijk havengebied. Als de warmte (circa 170 graden) in de vorm van heet water naar boven kan worden gebracht, is het een goede bron voor met name de productie van stoom voor de industrie.

Film Diederik Jekel, wetenschapsjournalist over aardwarmte
MissieEnergie

Waterstof en electrificatie

Eerst blauwe waterstof
Ruim een-derde van de energievraag in ons land gaat naar de industrie. Voornamelijk om warmte op te wekken voor bedrijfsprocessen of elektriciteitsproductie. Dat gebeurt nu met fossiele brandstoffen en gaat gepaard met een aanzienlijke CO2-uitstoot.
Waterstof is een goed alternatief. Grootschalige productie kan op dit moment alleen op basis van aardgas. Daarbij komt CO2 vrij dat onderzees kan worden opgeslagen. Met deze methode wordt blauwe waterstof gemaakt. In het H-vision project werken 16 partners, waaronder het Havenbedrijf, aan de komst van een fabriek voor blauwe waterstof in Rotterdam.

En dan groene waterstof
De industrie heeft veel warmte nodig voor productieprocessen. Die warmte wordt nu opgewekt met behulp van fossiele brandstoffen. Waterstof is vooral voor de hoge temperaturen een goed alternatief. Eerst met blauwe waterstof (gemaakt uit aardgas), na 2030 kan een steviger positie worden ingenomen door groene waterstof.
Die groene kwaliteit wordt gemaakt door water met behulp van elektrolyse te splitsen in waterstof en water. Als de gebruikte stroom van windparken komt, zijn proces én product geheel duurzaam.

Meer over waterstof en electrificatie

Een groene toekomst voor de kolencentrales

In het regeerakkoord van het kabinet Rutte III is afgesproken voor 2030 te stoppen met het gebruik van kolen voor elektriciteitsopwekking in Nederland. Op de Maasvlakte staan twee recent geopende centrales van Uniper en Engie. Beide bedrijven onderzoeken op welke manier de centrales (door ombouw) ook na het stoppen met steenkool een waardevolle rol in het Nederlandse energielandschap kunnen vervullen.

Lees meer in artikel: 'Een groene toekomst voor de kolencentrales'
Europees onderzoeksproject voor innovatieve ombouw van kolencentrale naar biomassa

STAP 3 - NAAR EEN NIEUW GRONDSTOFFEN- EN BRANDSTOFFENSYSTEEM

Projecten stap 3 - Naar een nieuw grondstoffen- en brandstoffensysteem

De weg naar een CO₂-neutrale toekomst is voor een logistiek-industrieel complex van wereldniveau geen simpele opgave. Het gaat om een ingrijpende transitie, waarbij veel belangen op het spel staan. Een werkgroep met vertegenwoordigers van bedrijfsleven, wetenschap, bestuur en maatschappelijke organisaties heeft als onderdeel van het nationale klimaatakkoord een route voor het industriegebied Rotterdam-Moerdijk uitgestippeld die vergaande vernieuwing introduceert.
Circulaire economie

Het Havenbedrijf Rotterdam zet sterk in op een internationale positie als Waste-to Value Port met vele bestaande circulaire bedrijven en nieuwe projecten. Het havengebied van Rotterdam is een aantrekkelijke regio om de circulaire economie vorm te geven. De uitgebreide netwerkverbindingen met het achterland bieden een sterke uitgangspositie om reststromen te verwaarden en opnieuw in te zetten. In de praktijk gaat het dan vooral om op grote schaal groene waterstof in te zetten voor de energievoorziening van de industrie en als grondstof in de chemie. De haven wordt naast een hub voor groene elektriciteit en waterstof ook een import-hub van secundaire grondstoffen (waste, plastics) en duurzame biomassa. Immers, naast waterstof is ook koolstof nodig voor het maken van producten.

Lees meer over circulaire economie

Rotterdam als Waste-to-Value hub

De weg naar een CO₂-neutrale toekomst is voor een logistiek-industrieel complex van wereldniveau geen simpele opgave. Het gaat om een ingrijpende transitie, waarbij veel belangen op het spel staan.
Een werkgroep met vertegenwoordigers van bedrijfsleven, wetenschap, bestuur en maatschappelijke organisaties heeft als onderdeel van het nationale klimaatakkoord een route voor het industriegebied Rotterdam-Moerdijk uitgestippeld die vergaande vernieuwing introduceert.

Rotterdam als waste-to-value hub

Biomassa

Voor de import van biomassa naar Europa is de haven van Rotterdam een belangrijke haven. Houtpellets, de belangrijkste productgroep voor biomassa, worden met name gebruikt in de Europese warmte- en energiemarkt. Uitstekende verbindingen voor aanvoer en doorvoer, verwerking van biomassa in de haven, bestaande ladingsstromen en gespecialiseerde overslag en opslagfaciliteiten maken van Rotterdam een aantrekkelijke biomassa hub.

Lees meer over biomassa

Waste to Chemicals

Air Liquide, Enerkem, Nouryon, Shell en de haven van Rotterdam ontwikkelen momenteel een geavanceerde 'waste-to-chemicals'-installatie (W2C) in Rotterdam. Het is de bedoeling dat dit de eerste installatie van dit type in Europa wordt die niet-recycleerbare afvalstoffen kan omvormen tot waardevolle chemicaliën en biobrandstoffen.

Alles over Waste to Chemicals

Bleekaarde

Bleekaarde wordt gebruikt om plantaardige olie te zuiveren. Afhankelijk van hoe intensief de bleekaarde wordt gebruikt, is de bleekaarde na enkele weken verzadigd. Op dat moment wordt het nu vooral afval. De nieuwe faciliteit maakt hier nieuwe grondstoffen van, onder andere door olie uit de bleekaarde terug te winnen. De teruggewonnen olie kan bijvoorbeeld worden toegepast als biobrandstof en de resterende bleekaarde in bouwmaterialen.

Verzadigde bleekaarde is miljoenen waard

REKO bouwt installatie voor thermische reiniging teerhoudend asfalt granulaat

REKO bouwt een nieuwe thermische reinigingsinstallatie die jaarlijks 1,2 miljoen ton reststoffen (een mix van teerhoudend asfalt granulaat en dakleer) volledig gaat omzetten in primaire grondstoffen, elektriciteit en warmte. Met het project is een investering gemoeid van 125 miljoen euro.

REKO investeert 125 miljoen euro in tweede installatie

Prinses Amalia viaduct

Het project ‘Prinses Amaliaviaduct Maasvlakte’ creëert een toekomstvaste bereikbaarheid van de containerterminals aan de Amaliahaven en het zuidelijker gelegen deel van Maasvlakte 2.

Lees meer over de realisatie van het Prinses Amaliaviaduct

TRANSPORT EN DIGITALE OPLOSSINGEN

Projecten transport en digitale oplossingen

Stimuleringsregeling Klimaatvriendelijke Zeevaart

Havenbedrijf Rotterdam heeft de Stimuleringsregeling Klimaatvriendelijke Zeevaart geïnitieerd om in Rotterdam te zorgen voor (demonstratie)projecten waarbij nieuwe klimaatvriendelijke brandstoffen worden toegepast in de zeevaart. In totaal is er € 5 miljoen beschikbaar voor verladers, rederijen, brandstofproducenten en -leveranciers, motorfabrikanten en scheepseigenaren.
De regeling is tot eind 2022 beschikbaar.

Lees alles over deze Stimuleringsregeling

ESI Green Award

Het Havenbedrijf Rotterdam beloont schepen die in het bezit zijn van een Green Award certificaat met kortingen op het havengeld.

Havenbedrijf Rotterdam maakt schonere zeevaart laagdrempeliger

Emissieloze binnenvaart

Rotterdam heeft een uitstekende verbinding met het achterland. Het is de basis voor de binnenvaartsector. Om emissies van de binnenvaart omlaag te brengen, is elektrisch varen een uitdagende optie.
Met zeven partners is het Havenbedrijf een van de initiatiefnemers van het Groene Cirkels-programma dat mikt op het gebruik van verwisselbare batterijcontainers. Heineken wordt de eerste gebruiker op de corridor Amsterdam-Rotterdam-Antwerpen. Ook werken diverse andere partijen aan demonstratieprojecten op basis van waterstof. Het Havenbedrijf ondersteunt al deze initiatieven, ondermeer met kortingen op binnenhavengelden.

Slimme haven

Digitalisering verandert onze wereld. Ingewikkeld? In Rotterdam wordt digitalisering juist ingezet om de efficiëntie en betrouwbaarheid van de logistieke keten verder te verbeteren. In de praktijk leidt dit tot lagere transactiekosten bij het boeken van lading, maar ook kortere vaarroutes en versnelde afhandeling van ladingen.
Met een aansluiting op logistieke platforms, krijgen we een slimme haven met een naadloze doorstroom van verkeer en goederen. Dat draagt bij aan de concurrentiepositie, terwijl een efficiëntere haven ook minder energie verbruikt.

Digitalisering maakt zeevaart milieuvriendelijker
Lees meer over onze digitale producten en ontwikkelingen

Samen het succes maken

Samen met bedrijven, kennisinstellingen en overheden starten we projecten voor CO2-reductie die van de Rotterdamse haven een duurzame mainport maken.

MEER LEZEN OVER ONZE STRATEGIE EN VISIE?

De industrie kan in drie stappen overschakelen op CO2-neutrale productiewijzen:
- Stap 1: het nemen van allerlei efficiency-maatregelen door de bestaande industrie, het gebruiken van restwarmte om woningen en kassen te verwarmen en CO2 afvangen en opslaan onder de Noordzee. Tegelijk moet veel werk verzet worden om allerlei duurzame technieken te ontwikkelen en die te kunnen opschalen.
- Stap 2: het veranderen van het energiesysteem: in plaats van olie en gas te gebruiken voor verhitting, kan de industrie overstappen op elektriciteit en (groene) waterstof.
- Stap 3: het vervangen van fossiele grondstoffen door biomassa, door recycling van ‘afval’ en door gebruik van groene waterstof. Naast de industrie zal ook het transport van goederen moeten verduurzamen. Het Havenbedrijf ontwikkelt een reeks activiteiten om de logistieke sector te helpen de CO2-uitstoot te reduceren.

Vanaf 2017 zijn er drie rapporten verschenen die laten zien dat CO2-neutrale industrie en scheepvaart mogelijk zijn en hoe de haven daar naar toe wil werken. De eerste twee zijn studies van het Wuppertal Institut (2017 en 2018). Het derde is het rapport van de Regionale Industrietafel Rotterdam-Moerdijk (2018).

Het Havenbedrijf hanteert een én-én benadering: we willen tegelijkertijd de bestaande industrie vernieuwen en nieuwe, duurzame industrie verwelkomen. De energietransitie vraagt vaak om nieuwe samenwerkingsverbanden, nieuwe technieken en nieuwe verdienmodellen. We werken in wisselende coalities aan het realiseren van concrete projecten die zorgen voor CO2-reductie. Voor de overgang naar andere energiesystemen is veelal nieuwe infrastructuur nodig: voor warmte, elektriciteit, waterstof, CO2 en stoom. Door die hier te realiseren, wordt Rotterdam aantrekkelijker voor bedrijven om te investeren in schone productieprocessen.

Meer informatie

Contact met team Energietransitie:

Nico van Dooren
Director Energy and Industry
Maike Akkers
Programma Manager Energy Transition Infrastructure
Stijn Effting
Business Manager Chemicals and Biobased Industry
Ankie Janssen
Business Developer LNG
Wilco van der Lans
Business Developer Energy and Industry
Monique de Moel
Business & Program Manager Circular Economy
Randolf Weterings
Business & Program Manager Electrification & Hydrogen

Automatisch op de hoogte blijven van ontwikkelingen in de haven?

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.

Choose your language

The page is not available in chosen language.

Go to the front page

Do you prefer to visit our Asia subsite?